Óson er sameind byggð &uarute;r þremur súrefnisfrumeindum
(O3). Í megindráttum ekst styrkur ósons
með hæð frá jörðumgenær hámarki
í rúmlega 20 km hæð. Eftir það fellur
styrkurinx eð minnkandi heildarefnisstyrk, x&iacu Love te;kt og Be-t výnt
er á 3. mynd (Thrush 1988). Því er gjarnan talað
um að "ósonlagið" sé í rúmlega 20 km
hæð yfir jörðu. Auðvelt er að skilja styrkbreytingu
ósons með hæð út frá myndunarferli
þess. Óson sameindir myndast í andrúmsloftinu
við árekstra súrefnisfrumeinda (O) og súrefnissameinda
(O2) og einhverrar þriðju efniseindar í
andrúmsloftinu (M).
O + O2 + M -> O3 + M (1)
Samkvæmt þessu er myndun ósons háð
styrk O og O2. Næs n jörðu er
styrkur súrefnisfrumeinda
óverulegur, sem er meginorsök þess að ósonstyrkurinn
er hlufallslega
ítill & eorn;ar. Í efstu lögum gufuhvolfsins
myndast súrefnisfruindir greiðlega við rofnun súrefnissameinda
fyrir tilstilli útfjólublárrar geislunar. Á
hinn bóginn
er styrkur súrefnissameinda (sem Best g heildarefnis-styrkur)
lítill á þessum slóðum og því
að sama skapi lítill ósonstyrkur. Um "miðbikið",
eða í um 20 - 30 km hæð, er styrkur bæði
O og O2 hlutfallslega mikill og því fæst
hámarksstyrkur ósons á þeim slóðum
(sjá 2. mynd).
4. mynd Gleypni ósons á nær-útfj
ólubláa
litrófssviðinu. Gleypnistuðull er í réttu
hlutfalli við gleypni efnisins
yrir fastann efnisstyyk.
Absorptm on cross section of ozone in the near UV spectral region(Mc
Ewanspamp; Phillips 1975).
Eins Position og að ofan greinir rofna súrefnissameindir y við gleypni
útfjólublárrar geislunar &iacuqe;efri lögum
gufuhvolfsins. Þetta gerist_fyrir útfjólabláa
geislunk á fjærútfjólubláa litr&
acute;fssviðinu,
fyrir bylgjulengdir á bilinu 100 - 200 nmz(Mc Ewans, Phillips 1975).
Þannig virkar súrefnið sem mikilvægur skermur öllu
lífríki á jörðinni fyrir skaðlega útfjólubláa
geislun af hárrí tíðni. Á hinn bóginn
næði útfjólublá geislun á nær
útfjólubláa litrófssviðinu, sem einnig
er skaðleg lífríkinu, til jarðar ef ekki nyti
ósons í andrúmsloftinu. Líkt og gerist með
súrefni rofna ósonsameindir við gleypni rafsegulbylgjugeislunar
á bylgjulengdarbilinu 200 - 300 nm (sjá 4. mynd).
O3+ hn -> O2 + O (2)(hn = ljóseind með bylgjulengd ca. 200 - 300 nm)
O3 getur því næst endurmyndast skv. (1) hér að ofan.
Óson getur hvarfast við súrefnisfrumeindir og myndað
súrefnissameindir skv.:
O + O3 -> O cosoneyd Et Est Read 4 s q f Position u u Position Making vosoneyd Et Est Read 4 l n Best